Samenvatting Eurosurveillance artikel: Andes orthohantavirus uitbraak gelinkt aan MV Hondius cruiseschip

Op 18 juni 2026 waren er 13 gevallen (12 bevestigd, 1 waarschijnlijk) van het Andes orthohantavirus (ANDV) gemeld, met 3 sterfgevallen (23% mortaliteit). De infecties met dit type hantavirus waren gekoppeld aan het onder Nederlandse vlag varende expeditiecruiseschip MV Hondius. De uitbraak werd voor het eerst vastgesteld op 2 mei 2026. Autoriteiten uit het Verenigd Koninkrijk en Nederland informeerden toen de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) en het Europees Centrum voor Infectieziekte Bestrijding & Preventie (ECDC) over een cluster van ernstige luchtwegaandoeningen van onbekende oorzaak onder passagiers en bemanning. Het schip was op 1 april 2026 vertrokken vanuit Ushuaia, Argentinië, en voer via Zuid-Georgia, Tristan da Cunha, Sint-Helena en Ascension naar Praia, Kaapverdië. Laboratoriumanalyse in Zuid-Afrika en Zwitserland bevestigde dat de verwekker ANDV was.

Het meest waarschijnlijke besmettingsmoment van de eerste patiënt (patiënt 1) was zoönotische overdracht, via het inademen van aerosolen (besmette waterdruppeltjes) afkomstig van urine, ontlasting of speeksel van besmette knaagdieren, waarschijnlijk in Zuid-Amerika in de weken voorafgaand aan het inschepen. Vervolgens zijn de meeste andere gevallen hoogstwaarschijnlijk ontstaan door overdracht van mens op mens aan boord van het schip, een ongebruikelijke maar bekende eigenschap van ANDV binnen de hantavirussen. Genoomsequencing van 5 gevallen liet een zeer hoge genetische gelijkenis zien (maximaal 1 nucleotideverschil). Dat wijst op een gemeenschappelijke bron of nauw verwante transmissieketen, hoewel er geen knaagdieren op het schip zijn aangetroffen. De mediane leeftijd van de patiënten was 65 jaar, met 9 mannen en 4 vrouwen.

De volksgezondheidsrespons omvatte uitgebreid contactonderzoek in meerdere landen, nadat passagiers waren uitgestapt in onder meer Tristan da Cunha, Sint-Helena en Ascension. In totaal werden 188 hoogrisicocontacten geïdentificeerd in 7 landen. Zij zijn allen in quarantaine geplaatst met wekelijkse testen. De WHO en het ECDC schatten het risico voor de algemene bevolking laag in, maar bestempelden vóór de definitieve ontscheping op 9 mei alle opvarenden als hoogrisicocontact. Op 10 mei bereikte het schip Tenerife, met 147 mensen aan boord.

Gefaseerde ontscheping en repatriëring volgden naar diverse landen (Nederland, Verenigd Koninkrijk, Canada, Duitsland, Spanje, Frankrijk, Zwitserland, Ierland, Turkije en de Verenigde Staten). Een medisch team en volksgezondheidsteam gingen in Praia aan boord om risicobeoordelingen uit te voeren. Voor meerdere zieke personen werden medische evacuaties geregeld. Ook werden 12 zorg- en laboratoriummedewerkers in Nederland in quarantaine geplaatst nadat zij klinisch materiaal van een bevestigd geval hadden gehanteerd zonder juiste persoonlijke beschermingsmiddelen.

Op 18 juni was voor een groot deel van de personen in Nederland de quarantaine opgeheven. De overige contacten in andere landen zouden hun quarantaine eind juni of begin juli afronden. Sinds 31 mei zijn er geen nieuwe gevallen meer vastgesteld, en er is geen overdracht waargenomen buiten de aan het schip gerelateerde groep, ook niet onder vliegtuigcontacten.

Deze gebeurtenis vormt een zeldzaam voorbeeld van aanhoudende overdracht van ANDV van mens op mens in een afgesloten omgeving, namelijk een cruiseschip. Het onderstreept de noodzaak van betere paraatheidsprotocollen voor expeditie- en cruiseschepen. Dit omvat vroegtijdige herkenning van ongewone ziekteclusters, snelle internationale melding, robuuste infectiepreventie en -bestrijding 

aan boord, tijdige medische evacuatie, gestructureerde risicocommunicatie, en gecoördineerde repatriëring en opvolging. Een lopend cohortonderzoek onder alle 182 passagiers en bemanningsleden moet meer duidelijkheid geven over de transmissieroutes en bijdragen aan toekomstige strategieën voor uitbraakbestrijding. 1

In regio Haaglanden is in het tweede kwartaal van 2026 1 geval van acute Q-koorts vastgesteld. Deze persoon had sinds 8 mei 2026 gedurende een week klachten van koorts, koude rillingen en nachtzweten.

In de bronperiode heeft de patiënt een fietstocht gemaakt door een agrarisch gebied ten noorden van Parijs (Frankrijk, regio Hauts-de-France). De patiënt zegt aldaar geen direct contact met vee gehad te hebben (koeien, geiten, schapen). Ter aanvulling is contact gelegd met de regionale veterinair consulent van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), om de vaccinatiestatus van geiten, schapen en koeien in het betreffende gebied in Frankrijk na te gaan. Gezien de reisanamnese door Frankrijk binnen de incubatieperiode, kon de bron van infectie niet met zekerheid worden vastgesteld.

Q-koorts is een infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Coxiella burnetii, die vooral voorkomt bij herkauwers zoals geiten, schapen en koeien en via mest, urine, vruchtwater en melk kan worden uitgescheiden, met name rond de bevalling. Besmetting bij mensen vindt vooral plaats door het inademen van besmet stof of aerosolen in de omgeving van boerderijen, weilanden of vee-/geitenmarkten. Direct dierencontact is niet noodzakelijk en overdracht van mens op mens komt vrijwel niet voor. De meeste infecties verlopen zonder klachten of mild, met een incubatietijd van 2 tot 3 weken. Wanneer klachten optreden gaat het meestal om koorts, hoofdpijn, spierpijn, vermoeidheid en soms longontsteking of hepatitis. Bij een klein deel van de patiënten, met name mensen met een hartklep- of vaatafwijking of verminderde weerstand, kan de infectie chronisch worden, met kans op ernstige complicaties zoals endocarditis. Ook zwangere vrouwen lopen een verhoogd risico.

In het eerste halfjaar van 2026 zijn er in regio Haaglanden 17 legionellameldingen gedaan. Dit is nagenoeg gelijk aan voorgaande jaren: in het eerste halfjaar van 2025 waren dit 18 meldingen, en in dezelfde periode in 2024 19.

Legionellose is een infectieziekte veroorzaakt door de bacterie Legionella, met name Legionella pneumophila. De bacterie komt van nature voor in water en aarde en kan zich vermeerderen in kunstmatige waterinstallaties, zoals koeltorens, sauna’s, douches, bevochtigingsinstallaties en fonteinen, vooral bij watertemperaturen tussen de 25 en 45°C en bij stilstaand water. Besmetting vindt plaats door het inademen van fijne, met legionellabacteriën besmette waterdruppeltjes (aerosolen). Overdracht van mens op mens vindt niet plaats.

De ziekte kent 2 verschijningsvormen. De ernstige vorm, legionellapneumonie, uit zich met klachten als hoge koorts, hoesten, kortademigheid, spierpijn en soms verwardheid. De mildere vorm, Pontiac fever, geeft griepachtige klachten en gaat vanzelf over. De incubatietijd bedraagt doorgaans 2 tot 10 dagen. Vooral ouderen, rokers, mensen met een chronische longziekte of een verminderde weerstand lopen een verhoogd risico op een ernstig beloop. Goed beheer en onderhoud van waterinstallaties (temperatuurbeheersing, doorspoelen, reiniging) zijn essentieel om verspreiding te voorkomen.

In het eerste halfjaar van 2026 zijn er in regio Haaglanden 17 meldingen van hepatitis C gedaan. Dit is vergelijkbaar met voorgaande jaren: in het eerste halfjaar van 2025 waren dit 19 meldingen, en in diezelfde periode in 2024 13.

Hepatitis C is een leverontsteking veroorzaakt door het hepatitis C-virus (HCV). Overdracht vindt plaats via bloed-bloedcontact, bijvoorbeeld door het delen van naalden en spuitmateriaal bij drugsgebruik, via onveilige medische of cosmetische ingrepen (zoals tatoeages of piercings met besmet materiaal), of minder vaak, via seksueel contact waarbij bloedcontact optreedt. Van moeder op kind tijdens de bevalling is eveneens mogelijk. Een acute infectie verloopt vaak zonder duidelijke klachten, waardoor de infectie lang onopgemerkt kan blijven. Bij een deel van de besmette personen (ongeveer 15-25%) klaart het lichaam het virus vanzelf. Bij de rest ontstaat een chronische infectie, die onbehandeld op termijn kan leiden tot leverfibrose, levercirrose of leverkanker.

Personen die ooit drugs hebben geïnjecteerd, mensen met risicovol seksueel contact (met name mannen die seks hebben met mannen (MSM) met hiv), en personen afkomstig uit landen met een hogere prevalentie van hepatitis C, lopen een verhoogd risico op infectie. Met de komst van direct werkende antivirale middelen (DAA’s) is hepatitis C tegenwoordig in de meeste gevallen met een kortdurende behandeling goed te genezen. Vroegtijdige opsporing en behandeling zijn dan ook belangrijk om leverschade en verdere transmissie te voorkomen.

In het eerste halfjaar van 2026 zijn er in regio Haaglanden 21 meldingen van invasieve groep A-streptokokkeninfecties (i-GAS) gedaan. Dit oogt als een daling ten opzichte van voorgaande jaren: in het eerste halfjaar van 2025 waren dit 37 meldingen, en in diezelfde periode in 2024 50. Ondanks deze daling blijft waakzaamheid rond i-GAS van belang, gezien het potentieel ernstige beloop van de infectie.

Groep A-streptokokken (Streptococcus pyogenes) zijn bacteriën die uiteenlopende infecties kunnen veroorzaken. Van milde keelontsteking en huidinfecties tot ernstige, invasieve ziektebeelden, zoals bloedvergiftiging, necrotiserende fasciitis (‘vleesetende bacterie’) en het streptokokkale toxischeshocksyndroom. Overdracht vindt plaats via druppeltjes uit de lucht (hoesten, niezen) of via direct contact met wonden of huidlaesies. Vooral jonge kinderen, ouderen, mensen met een verminderde weerstand en personen met open wonden (zoals na een operatie of bevalling) lopen een verhoogd risico op een ernstig beloop.

Tijdige herkenning en behandeling met antibiotica zijn essentieel om complicaties te voorkomen. Bij clusters van i-GAS-infecties, bijvoorbeeld binnen zorginstellingen, kraamzorg of gezinnen, is snelle bron- en contactopsporing belangrijk om verdere verspreiding tegen te gaan.