CSG Haaglanden voert naast consulten op de hoofdvestiging aan het Westeinde in Den Haag, ook consulten uit op zogenoemde outreachlocaties in Den Haag, Delft en Zoetermeer. De outreach-activiteiten (hierna outreach genoemd) zijn gericht op doelgroepen die in het algemeen meer risico lopen op het gebied van seksuele gezondheid. De effectiviteit en efficiëntie van deze outreach zijn geëvalueerd. Het 1e artikel beschrijft dit evaluatieonderzoek en de outreachlocaties. Ook komen de resultaten van de interviews met CSG-medewerkers aan bod. Dit 2e artikel brengt aan de hand van analyse van consultgegevens, de verschillende doelgroepen op de outreach in kaart. Ook worden de verschillen beschreven tussen degenen die naar de outreach of naar het CSG gaan voor een consult.

Het onderzoek bestreek de periode 2018-2024 en bestond uit 2 delen:

1. Analyse consultgegevens

Voor de analyse van consultgegevens is gebruikgemaakt van 2 registratiebestanden:

1. Registratiegegevens van alle consulten van het CSG Haaglanden over de periode 2018-2023;
2. Een aanvullende registratie van MSM-outreachconsulten in 2023-2024.

De analyses richtten zich op het in kaart brengen van kenmerken van consulten en van cliënten op zowel de hoofdlocatie van het CSG als op outreachlocaties [*].

De kenmerken van cliënten op de outreachlocaties zijn vergeleken met een vergelijkbare doelgroep die het consult op het CSG had. Ook is in kaart gebracht of cliënten die op de outreachlocaties zijn gezien, naar het CSG werden toegeleid of op de (al dan niet zelfde) outreach bleven.

2. Interview CSG-medewerkers die op de outreach werken

Dit onderdeel van het onderzoek is beschreven in het 1e artikel.

In de periode 2018 tot en met 2023 werden ruim 72.000 consulten uitgevoerd op het CSG, de outreachlocaties (inclusief ELLA) en het Testlab. In de coronajaren 2020 en 2021 daalde het aantal consulten, maar in de overige jaren steeg jaarlijks het aantal consulten (figuur 1). Dit patroon is zichtbaar bij zowel het CSG als bij de outreach.

Driekwart van deze consulten werd uitgevoerd op het CSG (74%) en ongeveer een kwart via het Testlab (14%) en outreach (12%). Binnen de outreach waren dit vooral SW- en JIP-consulten (figuur 2).

In de periode 2018-2023 werden ruim 8.500 consulten uitgevoerd via outreachlocaties (inclusief ELLA).

MSM

Voor MSM zijn 50 outreachsessies uitgevoerd. Tijdens deze sessies vonden 555 consulten plaats bij 310 unieke cliënten (tabel 1). Per outreachlocatie varieerde het aantal sessies (5 tot 29) en het aantal consulten per sessie (1 tot 31). Bij The Boss zijn de meeste outreachsessies geweest, maar was het aantal consulten per sessie bij de helft daarvan minder dan 10. Bij MAZE werden meer cliënten per sessie bereikt: tijdens bijna twee derde van de sessies vonden 10 of meer consulten plaats.

SW

Er zijn in totaal 3.171 consulten voor SW uitgevoerd bij 1.699 unieke cliënten (tabel 1). Het aantal dagen waarop door CSG-medewerkers bezoeken zijn gebracht aan de verschillende locaties (ramen, bordelen/massagesalons/privéhuizen, Spot46, SHG De Koning) varieerde in de hele periode 2018-2023 tussen de 22 en 497 dagen. Bij Spot46, SHG De Koning en bij bordelen, massagesalons en privéhuizen was het maximaal aantal geregistreerde cliëntcontacten 12 tot 14 per dag, met vaak niet meer dan 5 cliënten per dag. Bij straatacties (ramen) waren er meer cliëntcontacten: bij twee derde van het aantal bezoeken was er met 5 cliënten of meer contact en het maximaal aantal cliëntcontacten op een dag bedroeg 36.

Jongeren

Op JIP-locaties zijn 2.759 consulten uitgevoerd bij 2.310 unieke cliënten (tabel 1). In totaal zijn er in de hele periode 688 spreekuren geweest. Per spreekuur varieerde het aantal consulten tussen de 1 en 7. Op alle 3 locaties zijn tijdens de meeste spreekuren 4 of 5 consulten uitgevoerd.

Cliënten die via outreach worden bereikt, verschillen in demografische kenmerken duidelijk van cliënten uit dezelfde doelgroep die voor een consult naar het CSG komen. Met name MSM en SW die de outreach bezoeken zijn gemiddeld ouder, wonen vaker buiten Haaglanden en zijn vaker van Nederlandse herkomst. Jongeren die via JIP-locaties een Sense-consult krijgen verschillen veel minder van jongeren die bij het CSG komen. Ook tussen outreachlocaties gericht op dezelfde doelgroep bestaan demografische verschillen tussen cliënten. Dit betreft vooral leeftijd, woonplaats en herkomst (tabel 2).

MSM

MSM die op consult komen bij outreach zijn gemiddeld veel ouder dan zij die het CSG bezoeken. Relatief minder outreachcliënten wonen in Haaglanden en relatief meer zijn in Nederland geboren of hebben een Nederlandse herkomst (tabel 2). Tussen de 2 grootste MSM-locaties zijn verschillen te zien. Bij The Boss ligt, vergeleken met MAZE, de gemiddelde leeftijd hoger. Bij MAZE zijn cliënten iets lager opgeleid en meer van niet-Nederlandse herkomst.

SW

Bij cliënten die gezien worden bij SHG De Koning en bordelen, massagesalons en privéhuizen, ligt de gemiddelde leeftijd hoger dan bij cliënten op de andere locaties en die op het CSG komen.
Sekswerkers die op het CSG, SHG De Koning en bij de ramen consult hadden, zijn veel vaker woonachtig in Haaglanden dan SW die zijn gezien in bordelen, massagesalons en privéhuizen en bij Spot46. Het merendeel van de SW-consulten op de outreach-locaties betreft cliënten die niet in Nederland zijn geboren. Bij driekwart of meer van de consulten betreft het cliënten van niet-Nederlandse herkomst. Ter vergelijking: bij de CSG-cliëntcontacten met SW liggen deze percentages veel lager.

Jongeren

De gemiddelde leeftijd en het opleidingsniveau bij cliënten op JIP-locaties verschillen niet met die van de cliënten onder de 25 jaar die bij het CSG op consult komen. Twee derde tot driekwart van de jongeren uit Delft, Den Haag en Zoetermeer gaan naar de JIP-locatie in de eigen woonplaats. Op het CSG zijn cliënten onder de 25 jaar vaker woonachtig in de overige gemeenten in Haaglanden of buiten de regio. Cliënten die bij JIP worden gezien zijn meestal in Nederland geboren. Bij de CSG-consulten zijn dat er iets minder (tabel 2).

Tussen de JIP-locaties zijn er wat verschillen: bij JIP Zoetermeer zijn de cliënten gemiddeld minder hoog opgeleid en meer van de 2e generatie niet-Nederlandse herkomst. JIP Den Haag wordt ook meer bezocht door jongeren van niet-Nederlandse herkomst. Bij JIP Delft zijn de cliënten juist vaker hoger opgeleid en meer van Nederlandse herkomst.

Bij MSM, SW en jongeren wordt in de consulten vrijwel altijd getest op chlamydia en gonorroe. Bij MSM en SW geldt dit ook voor syfilis en het merendeel wordt ook op hiv getest. Bij JIP wordt in 20% van de consulten getest op syfilis en hiv. In de 3 doelgroepen wordt veel minder of nauwelijks getest op hepatitis B en C. Het vindpercentage van een soa is het percentage consulten waarbij die soa wordt gevonden. Over het algemeen zijn er bij outreachconsulten lagere soa-vindpercentages dan bij dezelfde doelgroepen die op het CSG gezien worden. Dit geldt met name voor MSM en SW. Bij JIP-consulten zijn de verschillen in vindpercentages tussen hoofd- en outreachlocaties kleiner (tabel 3).

MSM

MSM die op outreachconsulten komen, hebben relatief veel minder positieve testuitslagen vergeleken met MSM die op de hoofdlocatie getest worden. Voor gonorroe is dit opvallend veel minder. Hiv lijkt iets vaker bij outreachcliënten voor te komen, maar de aantallen zijn klein. Ook hepatitis B en C worden erg weinig gevonden.

SW

Ook bij SW worden de hoogste vindpercentages gevonden na testen bij het CSG. Binnen de SW-outreach wordt chlamydia relatief veel gevonden bij Spot46 en in bordelen, massagesalons en privéhuizen. Gonorroe wordt relatief veel gevonden bij SHG De Koning en Spot46. Syfilis, hiv en hepatitis C worden nauwelijks tot niet gevonden op de outreachlocaties voor SW. Het vindpercentage van hepatitis B is 2% in bordelen, massagesalons en privéhuizen. Op andere locaties wordt dat niet of nauwelijks gevonden.

Jongeren

Bij JIP-consulten ligt het vindpercentage iets lager voor chlamydia en veel lager voor gonorroe in vergelijking met CSG-consulten bij jongeren onder 25 jaar. Tijdens zowel JIP- als CSG-consulten bij jongeren onder de 25 jaar zijn nauwelijks tot geen positieve testresultaten voor syfilis, hiv en hepatitis B. Op hepatitis C wordt tijdens JIP-consulten niet getest.

Over het geheel genomen worden alcohol- en drugsgebruik bij seks, en chemseks (het gebruik van synthetische drugs tijdens of voorafgaand aan seks), meer gerapporteerd door de 3 doelgroepen die het CSG bezoeken dan door cliënten die via outreach worden bereikt. Alcohol- of druggebruik bij seks worden het meest gerapporteerd door jongeren (zowel bij JIP als bij CSG).

MSM

Bij de MSM-outreachconsulten geeft men aan, vergeleken met de MSM-CSG-consulten, minder alcohol of drugs te hebben gebruikt bij de seks en veel minder aan chemseks te hebben gedaan.

SW

Bij ramen, bij bordelen, massagesalons en privéhuizen en bij SHG De Koning wordt weinig tot geen alcohol of drugs gebruikt en is vrijwel nooit sprake van chemseks. Bij Spot46 wordt dat wel gerapporteerd, maar in mindere mate dan door SW op het CSG.

Jongeren

Bij een derde van de JIP-consulten geeft men aan alcohol of drugs te hebben gebruikt bij de seks. Bij jongeren onder de 25 jaar die op consult bij het CSG komen is dit vaker het geval. Bij JIP Delft ligt dit percentage hoger dan bij JIP Den Haag en JIP Zoetermeer (42% versus 29% en 29%). Chemseks wordt tijdens JIP-consulten minder vaak gerapporteerd dan door jongeren onder de 25 jaar die het CSG bezoeken.

Een aanzienlijk deel van de cliënten die via outreachlocaties worden bereikt, blijft gebruikmaken van de outreach en stroomt niet door naar het CSG. Dit geldt met name voor MSM en SW. Een minderheid stroomt vanuit outreach wel door naar het CSG. Tegelijkertijd wordt ook de omgekeerde beweging gezien: cliënten die starten op het CSG en daarna (periodiek) gebruikmaken van outreachlocaties. Bij jongeren die bij JIP op consult komen is er vaker sprake van uitwisseling tussen JIP-locatie en CSG (tabel 5).

MSM

Van de unieke cliënten die zijn gezien op de MSM-outreach, heeft 62% in de periode 2018-2023 2 of meer consulten gehad. Dat kan ook een consult zijn geweest op een niet-MSM-outreachlocatie. Ruim een kwart van de MSM-outreachcliënten blijft dezelfde MSM-outreachlocatie bezoeken. 1 op de 10 gaat van de outreach naar het CSG. Daartegenover staat dat een grotere groep cliënten vanuit het CSG gebruik gaat maken van MSM-outreach: 34% van de cliënten bezoekt eerst het CSG en later een MSM-outreachlocatie. Bij een kwart van de MSM verloopt de route tussen CSG en outreach en vice versa via het Testlab.

SW

Bijna de helft (47%) van de unieke cliënten die zijn gezien op de SW-outreach, heeft minimaal 2 consulten gehad in de periode 2018-2023. Dat kan ook een consult op een niet-SW-outreachlocatie zijn geweest. De helft van de cliënten blijft voor consulten op dezelfde SW-locatie of wisselt tussen de SW-locaties. 1 op de 5 gaat van een SW-locatie naar het CSG en een kwart van het CSG naar een SW-locatie. Bij Spot46 zijn, vergeleken met de andere SW-locaties, relatief veel cliënten (20%) die 5 of meer consulten op dezelfde locatie (Spot46) hebben gehad.

Jongeren

Een derde van de cliënten die een JIP-locatie hebben bezocht (38%), heeft minimaal 2 consulten gehad. Van hen blijft een kwart op dezelfde JIP-locatie of wisselt tussen de 3 JIP-locaties. 4 op de 10 wisselen van een JIP-locatie naar het CSG en een derde precies andersom.

Uit de registratie blijkt dat het aantal consulten in The Boss en MAZE in 2023 en 2024 met 33% flink steeg. Ook nam het aantal consulten per outreachsessie toe (van 14 naar 17 in The Boss en van 21 naar 32 in MAZE). Het aandeel cliënten dat niet in Haaglanden woont steeg naar ongeveer 50%.

In 2024 was de helft van de cliënten bekend met het CSG. De meeste cliënten die bekend zijn met het CSG, zijn daar ook geweest voor een consult. Een deel van de consulten op de MSM-outreach blijkt in de reguliere registratie niet als MSM-outreach te worden aangemerkt.

Verschillen tussen cliënten die naar outreach of naar CSG komen

Groepen die op outreachlocaties komen, verschillen van vergelijkbare groepen die op het CSG komen. Die verschillen betreffen demografische kenmerken als leeftijd, opleiding, woonplaats en herkomst. Ook verschillen de vindpercentages voor chlamydia, gonorroe en syfilis, middelengebruik bij seks en chemseks tussen outreach- en CSG-cliënten. Ook tussen outreachlocaties voor dezelfde doelgroep verschillen de cliënten, met name qua leeftijd, woonplaats en herkomst. Een flink deel van de cliënten op MSM- en SW-outreachlocaties woont niet in Haaglanden. Binnen alle 3 doelgroepen (MSM, SW, jongeren) blijft een behoorlijk deel van de cliënten met 2 of meer consulten op de outreach en is er geen toeleiding naar het CSG.

Beperkingen evaluatie

De evaluatie betrof consulten en outreach-activiteiten die in een periode van 7 jaar (2018 tot en met 2024) zijn uitgevoerd. Een langere periode geeft een beter beeld van het globale verloop van consulten en op cliëntniveau.

Echter: door de veelheid aan consulten in combinatie met soms meerdere locaties bij een deel van de cliënten, zijn bijvoorbeeld locatiewissels moeilijker in kaart te brengen.

Verder kunnen er tijdens een langere periode veranderingen in tijd zijn die een juiste interpretatie van de resultaten bemoeilijken. In deze periode waren er vanwege de COVID-19-pandemie minder consulten mogelijk en waren er ook wijzigingen in bijvoorbeeld testbeleid of werkwijze. Blijven bijvoorbeeld MSM-cliënten op outreachlocaties omdat dat hun voorkeur heeft of omdat de toegang naar het CSG moeilijker is geworden? Gaan jongeren naar een JIP-locatie in een andere plaats omdat ze dat anoniemer vinden, of omdat ze in de eigen woonplaats veel beperkter terechtkunnen?

De registratie is niet altijd volledig en/of correct met betrekking tot outreach-activiteiten. Verder wordt opleiding niet altijd geregistreerd of als ‘anders’ gecategoriseerd. Een lagere opleiding kan een indicator zijn van (seksuele) kwetsbaarheid. Als de registratie hiervan niet nauwkeurig is, heeft deze indicator minder zeggingskracht.

Deze evaluatie geeft geen inzicht in beweegredenen van de cliënten zelf om een consult op een outreach-locatie te willen en/ of niet voor een consult op het CSG te kiezen.

In de registratie zou eenduidiger aangegeven kunnen worden dat een consult op een outreachlocatie is en op welke locatie. Een instructie, scholing en/of betere richtlijnen op het gebied van de registratie van opleidingsniveau is aan te bevelen, aangezien opleiding een indicator kan zijn voor een kwetsbare (seksuele) gezondheid.

De extra registratie op de MSM-outreachlocaties laat een meerwaarde zien. Dit zou vaker ingezet kunnen worden als men snel en relatief eenvoudig aanvullende informatie over een bepaalde groep op een locatie wil hebben. Dit evaluatieonderzoek naar de outreach-activiteiten van CSG Haaglanden laat zien dat er de nodige verschillen zijn tussen cliënten uit een bepaalde doelgroep die hun consult op outreachlocaties hebben, vergeleken met hen die het consult op het CSG hebben. De gewenste toeleiding vanuit outreach naar het CSG vindt niet altijd plaats. De redenen waarom cliënten voor een specifieke locatie kiezen, zijn niet bekend. Kwalitatief onderzoek (interviews of groepsgesprekken) onder de outreachcliënten zelf kan hier meer en beter inzicht in geven. Het biedt ook mogelijkheden om te onderzoeken wat cliënten op het gebied van consulten, locaties, testen en voorlichting graag zouden willen zien.