CSG Haaglanden voert niet alleen consulten uit op de hoofdvestiging aan het Westeinde in Den Haag, maar ook op andere locaties in Den Haag, Delft en Zoetermeer. Deze outreachlocaties zijn gericht op doelgroepen die meer risico lopen op het gebied van seksuele gezondheid. Het CSG wilde, onder andere in het kader van toekomstig beleid, een evaluatie van de outreach-activiteiten. Zijn deze activiteiten (hierna verder ‘outreach’ genoemd) effectief en efficiënt?

Effectiviteit is in deze evaluatie als volgt omschreven:

• De outreach bereikt nieuwe cliënten die kwetsbaar zijn op het gebied van seksuele gezondheid en/of minder toegang hebben tot de reguliere zorg: mannen die seks hebben met mannen (MSM), sekswerkers (SW) achter de ramen, in bordelen, massagesalons en privéhuizen en jongeren onder de 25 jaar.
• Via de outreach worden actief cliënten binnengehaald voor zorg en preventie (bijvoorbeeld hiv-preventie en periodieke soa-controle) die passief niet via het CSG worden bereikt.

Bij efficiëntie draait het er in deze evaluatie om of het doel van de outreach (het bereiken van de juiste cliënten) met zo weinig mogelijk tijd en middelen wordt gehaald. In het uitgevoerde evaluatieonderzoek lag de focus op de effectiviteit van de outreach.

Hieronder volgt per doelgroep een beschrijving van de outreachlocaties. Het 2e artikel geeft inzicht in het aantal outreachsessies dat op de locaties is uitgevoerd in de periode 2018-2024. In het algemeen varieert dit aantal van wekelijks op bijvoorbeeld JIP-locaties en bij Spot46, maandelijks bij MSM-uitgaansgelegenheden, tot incidenteel bij evenementen. In de periode 2020-2022 zijn er op de diverse locaties veel minder of geen outreachsessies geweest in verband met de COVID-pandemie.

De MSM-outreach vindt (of vond) plaats in de volgende uitgaansgelegenheden in Den Haag en Delft, die vooral op MSM zijn gericht.

• The Boss: uitgaansgelegenheid in Den Haag, gericht op MSM. Het is een ontmoetings- en cruisegerichte club;
• MAZE: uitgaansgelegenheid in Den Haag, gericht op MSM en, afhankelijk van het evenement, andere lhbtiq+-doelgroepen. Het heeft een seksbioscoop en -shop en is ingericht op (intieme) ontmoetingen tussen bezoekers;
• Sauna FiDES: sauna in Den Haag, gericht op MSM. Sinds 2020 (COVID-pandemie) permanent gesloten;
• DWH: ontmoetingsplek van de lhbti+-vereniging in Delft;
• Kleinschalig bij een festiviteit of evenement gericht op MSM.

De setting is laagdrempelig: bezoekers hebben een consult bij een CSG-medewerker en kunnen zich ter plekke laten testen.

Sekswerkers en hun klanten worden door het CSG bereikt op plekken waar zij werken, of op locaties waar zij zelf ondersteuning zoeken. De meeste locaties zijn in Den Haag:

• Raamlocaties (inclusief klanten) in Den Haag (Doubletstraat en Geleenstraat);
• Bordelen, massagesalons en privéhuizen;
• Spot46 in Den Haag: informatie- en adviescentrum voor sekswerkers. Spot46 is onderdeel van SHOP Den Haag, het kennis- en expertisecentrum sekswerk en mensenhandel;
• SHG Gezondheidscentrum De Koning in Den Haag: huisartsenpraktijk met speciale spreekuren voor sekswerkers.

De outreach-activiteiten omvatten spreekuren op locatie (Spot46, SHG De Koning), bezoeken aan bordelen, massagesalons en privéhuizen en straatacties bij de raamlocaties.

Op JIP-locaties worden de zogenoemde Sense-spreekuren gehouden, gericht op jongeren van 12–24 jaar. De Sense-spreekuren zijn voor vragen over relaties, seks en seksuele gezondheid. Ook kan er een soatest worden afgenomen. Afspraken kunnen telefonisch of online worden gemaakt op de volgende locaties:

• JIP-locatie Den Haag;
• JIP-locatie Delft;
• JIP-locatie Zoetermeer.

• ELLA: verloskundigenpraktijk in Den Haag. Voert Sense-consulten uit bij jonge vrouwen tot 25 jaar. Er wordt echter niet getest op soa.
• Testlab: is een soatestmogelijkheid voor MSM en transgenders. Men maakt online een testafspraak bij een laboratorium of priklocatie in de buurt. Als een soa wordt gevonden, volgt voor behandeling een doorverwijzing naar het CSG.
• Kleinschalige activiteiten voor migranten (bijvoorbeeld via Dokters van de Wereld en Rainbow Festival).

De interviews zijn gehouden met 5 CSG-verpleegkundigen betrokken bij de MSM-outreach, bij de outreach voor SW of bij JIP. Hieronder de bevindingen per hoofdthema.

Wordt de doelgroep bereikt die je wilt bereiken?

De MSM-outreach bereikt MSM die niet als 1e stap naar het CSG (willen) gaan, MSM met hoogrisicogedrag en MSM met een migratieachtergrond. Op de MSM-outreach komen echter soms ook niet-MSM-cliënten die weten dat er getest wordt of omdat ze sneller getest kunnen worden dan op het CSG. Ook komen er MSM die wel naar het CSG kunnen, maar daar vanwege wachttijd of sfeer niet naartoe willen.

Over SW geven de medewerkers aan dat het antwoord op de vraag of de doelgroep wordt bereikt mede afhankelijk is van de definitie van het doel (meer testen, hoger vindpercentage soa, meer zichtbaarheid CSG?). Zichtbaarheid is bij SW van belang en wordt met de outreach bereikt. Bij activiteiten waarbij klanten van SW worden benaderd is vooral voorlichting van belang. Hierop komen soms niet-klanten of SW af die zich snel, gratis en/of gemakkelijk willen laten testen.

Ook bij jongeren wijst men op de vraag hoe de doelgroep te definiëren: wat is seksueel kwetsbaar? Seksueel geweld of risicogedrag komen ook voor bij andere groepen dan alleen de CSG-doelgroepen. Bij de JIP-locatie Zoetermeer zien de medewerkers wat meer kwetsbare jongeren (lager geschoold, multiproblematiek). Wanneer studenten van bijvoorbeeld de TU Delft op consult komen, rijst soms de vraag of het niet beter zou zijn om alleen te focussen op andere jongeren die seksueel meer kwetsbaar zijn.

Kunnen de dingen worden gedaan die je moet doen binnen een consult?

Bij MSM-outreach lukt het testen binnen de geplande tijd voor een consult. Voorlichting is meestal niet nodig. Als dat wel het geval is, dan lukt dat meestal wel of wordt voor dat doel een visitekaartje meegegeven en kan de cliënt op een later moment contact opnemen met de CSG-medewerker.

Bij SW lukt het niet altijd om te testen én voorlichting te geven. Bij straatwerk/ramen is er minder tijd voor het geven van extra informatie: de cliënt werkt immers. Bij Spot46 is er in het algemeen meer mogelijk. Een deel van de SW beheerst het Nederlands niet voldoende. Het moeten vertalen of de inzet van een tolk kosten soms veel tijd.

Bij JIP past wat men tijdens een consult doet in het algemeen binnen de doelstelling en tijdsperiode van het consult.

Voor- en nadelen huidige werkwijze outreach

Bij de MSM-outreach is men afhankelijk van de MSM-clubs en de goodwill van clubeigenaren om outreach toe te staan.

Voor het bereiken van SW zit men voor de raamlocaties, bordelen, clubs, massagesalons en privéhuizen grotendeels vast aan de bestaande locaties waar de sekswerkers werken. Bij de raamlocaties kunnen later op de avond meer sekswerkers en klanten worden bereikt, maar komt de veiligheid van de CSG-medewerkers in het gedrang. Ook hier moet het doel van de outreach goed overwogen worden: is dat kwantiteit of kwaliteit. Snelheid c.q. meer cliënten per outreachsessie kan ten koste gaan van voorlichting aan de SW. De CSG-medewerkers willen SW voor een eventueel vervolgcontact het liefst verwijzen naar Spot46 met vaste spreekuren en meer mogelijkheden voor een consult.

Medewerkers zouden graag zien dat outreach voor jongeren via de JIP-locaties op nog meer locaties verspreid over de regio zou kunnen worden gegeven. Het spreekuur willen ze graag wekelijks blijven houden ten behoeve van de betrouwbaarheid, duidelijkheid en regelmaat richting jongeren.

Voor alle doelgroepen vinden medewerkers dat de huidige locaties onvoldoende verspreid zijn over de regio, wat nadelig is voor het bereiken van meer cliënten. Bij de outreach voor MSM en SW zijn de werkomstandigheden niet altijd ideaal: er ontbreekt nogal eens een goede werkplek voor het afnemen van een consult.

Juiste inzet van mensen en middelen?

Medewerkers vinden de inzet van een arts bij de outreach niet (altijd) nodig. Een aanvullend geschoolde medisch teamassistent zou in principe een deel van de werkzaamheden van een sociaal verpleegkundige kunnen overnemen. Laatstgenoemde moet wel aanwezig zijn.

Voor zowel MSM als SW worden vraagtekens gezet bij het huidige testbeleid. In de ogen van medewerkers is dat te strikt en soms te uitgebreid. Niet de doelgroep zou bepalend moeten zijn voor het testbeleid, maar het daadwerkelijke risicogedrag van de cliënt uit die doelgroep die voor een consult komt. Meer vrijheid voor de zorgprofessional tijdens het consult in het afstemmen van de testen op de cliënt zelf zou wenselijk zijn. Minder hoeven testen scheelt ook tijd en geld.

Bij SW-outreach is een medewerker van mening dat de inzet van een bus voor de ramen en de klantenacties veel tijd en geld vergen. Voor die medewerker is het de vraag welk doel je daarmee wilt bereiken en wat de kosten en baten daarvan zijn.

Overtuigd van nut en noodzaak outreachwerk, maar ook wensen

Alle geïnterviewde medewerkers zijn overtuigd van de nut en noodzaak van de outreach. Het is belangrijk voor het bereiken van degenen uit CSG-doelgroepen die niet zelf naar het CSG (willen) gaan.

Daarbij is de wens wel om doelgroepen goed af te bakenen en te definiëren: zijn alle MSM of alle jongeren kwetsbaar? Kan bepaalde zorg niet beter buiten het CSG of de outreach worden verricht (bijvoorbeeld transgenderzorg)? Voor zowel MSM, SW als jongeren wil men de outreach meer zichtbaar, bereikbaar en beschikbaar maken door deze ook op andere locaties of tijdstippen uit te voeren. Dit kan de drempel verlagen om te komen. Bijvoorbeeld door meer spreekuren of inloopmomenten aan te bieden in andere gemeenten, in kwetsbare wijken, bij inwoners in kwetsbare omstandigheden, buiten kantooruren of gecombineerd voor meerdere doelgroepen.

Medewerkers pleiten voor meer inzet op preventie en in begeleiding en adviseren om te investeren in netwerken en sleutelfiguren. Bij JIP wil men meer ruimte om de wijk in te gaan en meer samen te werken met scholen, maatschappelijk werk, jongerenwerk, psychologen, buurtcentra, etc. Ook willen ze meer mogelijkheden om verzoeken van scholen te honoreren en om een breder pakket dan alleen voorlichting aan te bieden. Ze willen graag dat er structureel tijd vrijgemaakt wordt voor outreach, ook om te overleggen met partners en om netwerken op te bouwen.

Het CSG is er in de afgelopen jaren in geslaagd op meerdere locaties outreachend consulten uit te voeren.

Outreach wordt door de medewerkers op de outreachlocaties als nuttig en waardevol gezien. Het is bij uitstek bedoeld om de drempel te verlagen voor mensen die deze normaliter als te hoog ervaren. Daarmee bereikt het CSG cliënten die (hoogstwaarschijnlijk) niet naar het CSG waren gegaan. Of daarmee voldoende beoogde personen van een doelgroep worden bereikt om de outreach rendabel te laten zijn, hangt af van de precieze definitie hiervan: wat is seksueel kwetsbaar, is iedereen uit zo’n doelgroep seksueel kwetsbaar en wanneer ben je tevreden?

Met meer en beter over de regio verspreide outreachlocaties zouden er meer mensen bereikt kunnen worden. Bijvoorbeeld ook in andere gemeenten binnen Haaglanden, meer in kwetsbare wijken in Den Haag en op andere locaties waar veel seksueel risicogedrag plaatsvindt. Aanpassingen binnen de bestaande outreachlocaties kunnen ook al bijdragen aan een betere bereikbaarheid en zichtbaarheid. Zoals meer outreachsessies op een voor de doelgroep ‘populaire’ locatie of het instellen van avondsessies voor werkenden uit de doelgroepen.

Bij outreach op de werklocaties van doelgroepen (zoals de raamstraten voor SW en op de MSM-locaties) zijn er beperkingen in de werkomstandigheden van sociaal verpleegkundigen voor het verrichten van de consulten.

In het huidige testbeleid ervaren medewerkers dat niet alle testen in elke situatie nodig zijn. Het verdient aanbeveling om te onderzoeken in welke mate maatwerk binnen een doelgroep als mogelijkheid kan worden opgenomen in het huidige testbeleid.

Outreach vergt in een aantal gevallen meer tijd en vraagt meer inzet voor planning en onderhoud van contacten met netwerkpartners. De medewerkers zien graag meer aandacht en tijd voor preventieve activiteiten en samenwerking met bijvoorbeeld scholen, buurtcentra, etc.

Tot slot zou, om kosten te besparen voor bepaalde werkzaamheden, een daartoe geschoolde medisch teamassistent ingezet kunnen worden ter vervanging van 1 van de 2 sociaal verpleegkundigen die aanwezig zijn bij outreach.

Hoeveel consulten vinden er op de verschillende locaties plaats? (Hoe) verschilt de groep die outreachlocaties bezoekt van de groep die naar de hoofdlocatie van het CSG komt? In het tweede artikel worden gegevens over de outreachconsulten onder de loep genomen.